Faiz Cebiroğlu
Çocuk gelişiminde, üzerinde önemle durduğumuz
konu, öğrenim planları ve bu plan çerçevesindeki öğrenimin temel odak noktalarıdır. Evrimsel bir süreç
içerisinde oluşan bilgi, beceri gibi değişimler, çocuğun bireysel, sosyal ve
tüm alanlardaki gelişimin bir niteliksel ifadesi oluyor. Bu niteliksel
ifadeler, gelişim sürecinde, eylemsel
yetkeli süreçte şekilleniyor. Öğrenim ve öğrenimin odak noktaları burada, bu
süreçte anlam kazanıyor.
Çocuğun bulunduğu aşamaya göre, gelişim
aşamasına göre, öğrenim sürecin
yarattığı ve yaratacağı değerler vardır. Bu yazıda, 3 – 6
yaş evresi için sınırlandırdığım bu öğrenimin değerleri üzerinde kısaca durmak
istiyorum:
Deneyim, çocuğun yaşadığı dünyayın önemini
anlama ve kavramaya imkan verme süreci.
Kimlik gelişimi, çocuğun kendini tanıması ve bilmesi;
ben kimim? sorusuna cevap bulması ve öğrenmesi süreci.
Pratik, deneyimlerle, eylemsel temrinlerle,
çocuğun yaşadığı dünyayı işlemesi ve tanımaya başlaması süreci.
Katılım, çocuğun başkalarıyla birlikte yer
alarak sosyal yeteneğini geliştirmesi süreci.
Altı aylık ya da yıllık planlar çerçevesinde hazırladığımız
bu öğrenim cedveli, pratikte anlam kazanıyor; belirli bir süreç içinde de öğrenimin
odak noktaları açığa çıkıyor. Odak
noktaları genellikle altı yöne çevrilmiştir:
1- Dil: Çocuğun kendini anlamada ve tanımada temel araç dildir.
Kimliğin yaratılması ve çocuk kültürün
taşınmasında ve iletilmesinde temel araç dildir. Bu bazda, dilin gelişimi için
yaptığımız çalışmalar büyük önem taşıyor. Çocuğun gelişim evresine göre
planlanan oyun ve aktiviteler… Ya da projeler: Değişik temalar, örnek olsun,
devinim, doğa, estetik gibi konularla çocuğun dilini geliştirmesi için yoğun
çabalar gösterilir. Bu dilsel sürecin niteliksel değişimi, çocukta şöyle anlam
ve güven verir / veriyor:
” Ne dediğimi ”duymadan”, ne söylemek istediğimi ifade edemem!”
2- Sosyal yetenek: Çocuğun toplumda başkalarıyla birlikte yer alabilme
yeteneği. Burada, empati kavramı üzerinde yoğunlaşarak, çocuğun duygularını
ifade etmesi, iyi arkadaş olmanın ne demek olduğunu; başkalarına gösterilen ilgi ve yardımın ne
olduğu gibi ipuçlarından kalkarak, çocuğun sosyal yeteneğini geliştirmenin yolları
açılır. Sosyal yetenek gelişimini desteklemenin temel noktaları var:
-
İçinde bulunduğu gurubun bir üyesi olduğunu bilme.
-
Sırası gelinceye kadar, başkalarını dinlemeyi öğrenme.
-
Başkalarıyla birlikte oyun oynama yeteneği.
-
Başkalarını dikkate alma.
-
Sorumluluk kabül etme
-
Gurup içerisinde çıkan ihtilafları çözebilme yeteneğini
alma /sahip olma.
Bu sürecin temel değeri:
”Birbirimizi dinliyor, farklılıklarla birlikte büyük katılımların da parçasıyız.”
3- Bireysel gelişim: Yine çocuğun bulunduğu gelişim evresine göre
bireysel gelişim; özgüven, özdeğer, şahsiyet ve merak gibi alanlarda odaklaşıyor.
Özgüven, çocuğun kendine inanması, kendisine verilen bir görevi
yapabilme güvenin oluşması.
Özdeğer, çocuğun kendini değerli bir yaratık olarak algılaması ve
bundan sevinç duyması.
Şahsiyet, çocuğun kim olduğunu bilmesi, kendi karekterini tanıması
ve kabül etmesi.
Merak, çocuk açık, ilgi duyan ve merak eden bir yaratık olması.
Bu sürecin sonucu:
”Ben buyum ve bireysel gelişimim budur.”
4- Doğa: Çocuğun doğayı tanıması; doğada yer alan bitki ve hayvanlara
ilişkin bilgi sahibi olması ve doğanın insanlar için ne kadar önemli olduğunu
kavramasıdır. Çocuğun, küresel çevreciliğin ne olduğunu öğrenmesi ve
çevre bilincinin yükselmesi için çaba sarfedilmesi.
Bu öğrenim noktasının değeri:
”Sağlıklıyım, çünkü çevreme ve doğaya sahip çıktım.”
5- Kültürel ifade tarzları / değerler: Çocuğun duyuları ve ütopyası,
oyun, şarkı, müzik ve atölyelerde değişik meteryalerle çalışılarak desteklenir.
Bu aktiviteler aracılığı ile çocuk, demokratik kültürün sürecini tanıma,
sorumluluk alma ve kendisi karar verme gibi değerleri öğreniyor.
Duyular ve ütopya, genellikle, resim, boya, şarkı, dans, müzik
gibi alanlarda kendini gösterir ve gösteriyor.
Bu süreçten çıkan değer:
”Artık, nerede, nasıl, ne, kimle oyun oynayacağımı, ve hangi beceride
yoğunlaşacağıma ”kendim karar verebilirim.”
6- Vücut ve devinim: Çocuğun kendini ve vücudunu tanıması. Sağlıklı
yemek, sebze, meyva ve vücut için önemli olan devinim, hareketler.
3 – 6 yaşa uygun, vücudun
devinimini destekleyen spor
aktiviteleri: oyun topları, koşu, ritimsel müzik, dans, oyunlar.
Çocuğun vücut gelişimi için
önemli olan bilinçlenmeyi alması süreci, öğrenimin bir başka odak noktasını oluşturuyor.
Bu noktanın sonucu da:
”Güven doluyum, enerji doluyum, sevinçliyim. Çünkü çok sağlıklıyım.”
Evet…Pedagojide, değişik yaş
gurupları için hazırladığımız öğrenim planları ve bu plandan çıkan odak
noktaları bunlardır. Çocuğun, eylemsel yetkeli, topyekûn olarak gelişmesi yani
”kompetan” çocuk olması için öğrenime dair böylesi imkanların yaratılması
pedagojinin olmazsa olmaz prensibidir.
---------
(*) Okur, ”Türkiye’de,
bilimsel eğitim ve öğretimin yok edilmeye çalışıldığı bir dönemde,
yazdıklarımın ne anlamı var? diye sorabilir.
Evet, Türkiye’nin şu anki eğitim
haline bakarsak, okura, hak vermemek elde değil. Ama ben yazarken, ileriyi
düşünerek yazıyorum. İlerde büyüyüp, Türkiye’de mükemmel öğretmen olacak
çocukları düşünerek yazıyorum. Belki de daha doğmamış çocuklara yazıyorum.
